تبلیغات
دینی و قران - فلسفه حج
درباره وبلاگ

آرشیو

آخرین پستها

پیوندها

صفحات جانبی

نویسندگان

نظرسنجی

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

 

فلسفه حج


 

 

 
 
وقتی سخن از فلسفه حج به میان میآید اولین چیزی که به ذهن هر مسلمانی خطور میکند این است که مانند دیگر عبادات و فرایض در حج نیز هدف اظهار عبودیت و بندهگی خداوند متعال است.(1) در ادای فریضه حج و به جا آوردن اعمال آن مانند احرام و طواف و رمی و سعی؛ انسان مسلمان سر تعظیم و تسلیم به درگاه خداوند فرود میآورد و به عبارتی دیگر اطاعت از وی میکند.

اما همانگونه که دیگر عبادات نیز فواید دیگری چه از لحاظ جسمی، روحی و یا اخلاقی برای انسان و جامعهای که در آن میزید، دارد که بیشمارند؛ در ارتباط این فریضه مبارک نیز میتوان فواید متعددی را برشمرد که هم خود حاجی و هم اجتماع از آن سود میبرند. اگر چه چنانکه گفتیم این فواید بیشمار است ولی ما در ذیل برخی از آن را به صورت مختصر ذکر کردهایم که یادآوری آنها خالی از لطف نخواهد بود:

 

الف ـ تأثیر بر اجتماع:

در اسلام فرایض متعددی وجود دارد که بر جمعی بودن آن تأکید شده است و حتی در برخی موارد انجام آن به صورت فردی مقبول و پذیرفته نیست. حج نیز از جمله فرایضی است که به صورت جمعی انجام میگیرد و به طور قطع فواید آن در بعد سیاسی اجتماعی اهمیت بیشتری دارد و این اهمیت تا جایی است که امام صادق(ع ) میفرماید: دین برپاست مادامی که کعبه برپاست.

در مراسم حج که با احرام آغاز میشود، همه با یک لباس متحدالشکل که مرکب از دو تکه سفید رنگ است، در کنار یکدیگر قرار میگیرند و تمام انسانها از جایگاه یکسانی برخوردارند و تفاوتی بین فقیر و غنی، خرد و کلان، زن و مرد و حتی بین زاهد و عابد با فردی که گناهان بیشماری را مرتکب شده است، وجود ندارد. در حج حتی پیامبر و اولیای الهی در بین جمعیت بودهاند و هیچ تفاوتی به ـ صورت عام ـ بین آنها در انجام اعمال نمیباشد و آن چه است برابری است و نبودن تفاوت و تبعیض بین انسانها.

از جانبی دیگر چون حجاج از اقصی نقاط جهان در مکه مکرمه به عنوان نقطه پرگار جامعه اسلامی گردهم میآیند، حج کانگرهای عظیم از مسلمانان است که اوج معنویت و برادری با صفا و صمیمیت و به دور از هر تعلق مادی و وجود امتیازات طبقاتی ایجاد میگردد، مسلمانان با حضور در کنار یکدیگر از مشکلات هم با خبر شده و با تبادل نظرات راهکارهایی را برای حل آنها مییابند.

برائت از مشرکین از دیگر مواردی است که به زعم برخی از علمای دین باید در ایام حج توسط حاجیان به انجام برسد که میتواند نشانی از وحدت بین آنان و مشت کوبندهای بر دهان همه کسانی باشد که در مخالفت با اسلام بوده و سعی در مقابله با مسلمانان دارند.

به عبارتی دیگر میتوان مراسم حج را رسانهای دانست که از طریق آن صدای مسلمانان به تمام جهان مخابره میگردد و در معنایی وسیعتر میتوان آن را رهگذری به سوی ایجاد وحدت کلمه و همآهنگی از تمام جهات برای ایجاد یک امت واحد اسلامی دانست که هدف نهایی دین اسلام در بعد سیاسی ـ اجتماعی است.

فواید جمعی این فریضه تنها به بعد سیاسی ـ اجتماعی محدود نمیگردد و از نظر اقتصادی نیز این ایام زمینهساز ایجاد بازاری از مسلمانان است و مبادلات تجارتی را بین مسلمانان رونق میبخشد که این تنها به حاجیان منحصر نبوده و از طریق آنان به تمام ساکنان جهان تسری مییابد و میتواند تأثیرات بیشماری را از نظر اقتصادی بر امت اسلامی داشته باشد.(2)

 

ب ـ تأثیر فردی:

فریضه حج اگر چه تأثیرات فراوانی را بر اجتماع میگذارد ـ که تعدادی از آنها بر شمرده شد ـ، از آن جایی که مشتمل بر اعمال متعددی است، بر فرد نیز تأثیرات به سزایی خواهد داشت که از جمله آنها ایجاد احساس حریت در انسان میباشد.

انسانها در زندهگی روزمره خود با انواع و اقسام مادیات و لذات دنیوی سر و کار دارند. تقلی و دست و پا زدن برای کسب روزی و تلاش برای رقابت در زندهگی اجتماعی اگر چه از نظر اسلام ناپسند نیست و در بسیاری از موارد به خصوص در زمینه تهیه قوت و نفقه اهل و عیال واجب دانسته شده است ولی لحظاتی در زندهگی پیش آمده و میآید که انسان ناخواسته از ذات و جوهر اصلی خود دور گشته و در نتیجه آن فاصله وی با معبود افزایش مییابد و آن زمان است که اسیر و بسته در غل و زنجیرهای نامرئی دنیا، علیرغم استفاده از لذات آن از زندهگی و دست و پا گیری آن به تنگ می‎‎آید. در آن لحظات انسان به دنبال راه گریز میباشد تا بتواند خود را از آن وضعیت خلاص کند.

شاید برای رهایی از این وضعیت است که خداوند دستور بستن احرام برای حاجی را میدهد تا او با پوشیدن دو جامه ساده و عاری از رنگ و نقش و نگار ـ به جز سفیدی که تأثیر فراوانی بر روح خسته میگذارد ـ در صحرای عرفات خود را آماده خلوص برای طاعت حق نموده تنش را از هر پوشاك زینتى و هر زینت و زیور دیگر یا تعلقات دنیایی رها نماید. انسان در آن وضعیت به خود مىآید و خود را تنها وابسته و بنده خدای خویش میبیند و احساس آرامش از عدم بندهگی هر آن چیز دیگری غیر از وی میکند.

هفت بار گشتن به دور خانه خدا (کعبه) با لباسی ساده و دلی پاک، آن هم در حالی که قلب انسان در نزدیکترین مکان ممکن نسبت به کعبه قرار دارد، لحظه روحانی دیگری است که در آن وقت انسان متوجه میگردد كه تعلقات او به موهومات و مادیات باعث و علت پسمانیهای او از كاروان انسانیت است و تا لحظهای كه پر و بال وى بسته است توان پرواز به سوی معبود برایش متصور نیست.

قربانی کردن در منا که خود به گونهای پاسداشت و یادآور قربانی کردن اسماعیل(ع) توسط حضرت ابراهیم(ع) به دستور پیامبر میباشد، گذشت از اموال و هر آن چیزی است که انسان به آن تعلق خاطر دارد و به تعبیر حضرت امام جعفر صادق(ع) حج اکبر. این قربانی کردن گذشته از این که اطاعت از دستور خداوند میباشد، تمرینی است بر این که همیشه در راه خداوند از متعلقات خاطر گذشت و نتیجه آن خواهد شد که امام علی بن الحسین(ع) فرمودهاند: چون حاجی قربانی کند، قربانی او بهای آزادی وی از آتش قیامت است.

دویدن بین صفا و مروه که به تعبیر امام جعفر صادق(ع) «هیچ مکان عبادتی نزد خدا محبوبتر از محل سعی نیست»؛ از دیگر اعمالی است که انسان را به خداوند و معبودش نزدیکتر مینماید. در آن سعی و تلاش است که انسان به هر اندازه که مغرور و خودپسند باشد، سر تسلیم به درگاه الهی فرومیآورد و به تعبیر همان امام معصوم(ع) هر گردنکش و متکبری در آن جا خوار و ذلیل میگردد.

در کل باید گفت چه زیبا آوردهاند که از قول امام رضا(ع) که درباره فواید حج فرمودهاند: ورود بهدرگاه پروردگار عزوجل و درخواست افزونى الطاف (مادى و معنوى) از آن درگاه، و بیرون شدن از گناهان گذشته و احساس اینكه اكنون باید عمل را از سر گیرد و خویشتن را براى آینده عمر مهیاتر و آمادهتر سازد، بر اثر صرف اموال و خستهگى بدن و خوددارى از شهوات و لذات (به جهت تمرین به تروك احرام) حالت فداكارى در راه ادای وظائف بندهگى به وى دست میدهد، به بركت عباداتى كه در این عمل انجام میگیرد و چهره خضوع و مسكنت و ذلتى كه حاجى بر اثر تحمل گرما و سرما به خود مىگیرد، به خداوندگار خویش نزدیك میشود، و دیگر خدا دوستى و خداترسى كه در این راه عاید شخص مىگردد، و دیگر برطرف شدن (بیماریهاى اخلاقى چون) قساوت قلب و گستاخى به خدا و غفلت از یاد حق تعالى، وى (در نتیجه صفاى باطنى كه از این اعمال كسب میكند) امید و آرزو را از مخلوق میبرد و همه امید و آرزویش را به خدا منحصر میسازد... و دیگر منافع مادى كه به تحرك بازار اقتصاد و رونق خرید و فروش نصیب بازرگانان و كسبه و مستمندان از شرق تا غرب عالم میشود اعم از آنها كه در حج شركت كرده و آنها كه شركت ننمودهاند....(3)

 

پاورقی:

1ـ از حضرت محمد(ص) در حدیثی نقل شده است که منظور از وجوب نماز، حج ، طواف و دیگر مناسک بپا داشتن ذکر و یاد خداست.

2ـ در شرایط کنونی جهان، با وجود مراودات بسیار زیاد در سطح جهان این بعد از حج کمتر مهم جلوه مینماید ولی درگذشته از مهمترین بازارهای جهان پس از مراسم حج شکل میگرفت که تأثیر فراوانی از نظر اقتصادی در بلاد اسلامی داشت.



نوشته شده توسط :امید حاجی عبدل پور
جمعه 5 آذر 1389-04:30 ب.ظ